Pambuyo pomangidwa, apolisi amatha kukusungani kwa maola asanu ndi anayi kuti akufunseni mafunso, ndipo woimira boma akhoza kulamula kuti apolisi akusungeni kwa masiku atatu, ndipo akhoza kuwonjezeredwa kamodzi kapena katatu. Muyenera kubweretsedwa kwa woweruza milandu (rechter-commissaris) osapitirira masiku atatu ndi maola 18 mutamangidwa, kotero woweruza nthawi zonse amawunikanso kumangidwa kwanu koyambirira. Nkhaniyi ikufotokoza gawo lililonse, ufulu wanu ndi zomwe zimachitika nthawi yosungidwa ikatha. Kuti mudziwe ufulu womwe muli nawo mukangomangidwa, onani nkhani yathu yokhudza zomwe zimachitika mukamangidwa.
Ufulu wa anthu awiri ndi wofunika kuyambira ola loyamba. Mutha kufunsa loya musanafunse mafunso ndipo mmodzi abwere nthawi yonseyi; pamene muli m'ndende ya apolisi, thandizoli limabwera kwaulere kwa inu. Apolisi sadzadziwitsa munthu wina kuti mukumangidwa pokhapokha mutapempha kuti adziwitse wachibale kapena mnzanu wa m'nyumba, choncho pemphani zimenezo mwamsanga.
M'ndandanda wazopezekamo
Kodi gawo loyamba la kumangidwa kwa apolisi ndi liti?
Gawo loyamba, lofunsa za kusungidwa kwa munthu (ophouding voor onderzoek), limatenga maola asanu ndi anayi. Mukamangidwa, apolisi nthawi zambiri amakutengerani ku siteshoni kuti akafufuze za mlanduwu komanso udindo wanu pa mlanduwu. Maola oyambira pakati pausiku ndi 9 koloko m'mawa sawerengedwa ngati maola asanu ndi anayi amenewo, malinga ndi Public Prosecution Service (OM).
Pa milandu yaying'ono yomwe apolisi sangathe kuigwira, nthawi yomaliza ndi maola asanu ndi limodzi, omwe angawonjezedwe ndi maola ena asanu ndi limodzi kuti mudziwe dzina lanu.
Ndi liti pamene wozenga milandu angayitanitsa kuti azisungidwa apolisi (inverzekeringstelling)?
Woyimira milandu (wothandizira) akhoza kulamula kuti mudziwitse ngati maola asanu ndi anayi sakwanira ndipo kufufuzako kumafuna kuti musungidwe nthawi yayitali. Izi zimatheka kokha pa milandu yomwe imalola kumangidwa munthu asanazengedwe mlandu, milandu yomwe imatenga chilango cha zaka zinayi kapena kuposerapo, monga kuba, chinyengo kapena milandu yambiri ya mankhwala osokoneza bongo.
Zifukwa zomwe kafukufukuyu amafunira kuti mutsekedwe ndi izi:
- chiopsezo choti mudzayesa kuthawa;
- kufunika kokufunsani mafunso ena kapena kukumana ndi mboni;
- kukuletsani kusokoneza mboni kapena kuchotsa umboni.
Kodi kusungidwa ndi apolisi kungakhale nthawi yayitali bwanji?
Kusungidwa ndi apolisi kumatenga masiku osapitirira asanu ndi limodzi: lamulo loyamba la masiku atatu, lomwe lingawonjezedwe kamodzi kapena katatu. Kuwonjezedwako kumaloledwa pokhapokha ngati kafukufuku akufuna mwachangu. Panthawiyi apolisi amatha kukusungani nthawi zonse, kuphatikizapo usiku.
Munthawi imeneyi muyenera kubweretsedwa kwa woweruza milandu yowunikira pasanathe masiku atatu ndi maola 18 mutamangidwa (Nkhani 59a ya Dutch Code of Criminal Procedure, Sv). Woweruza milandu yowunikira amafufuza ngati kumangidwa kwanu ndi kusungidwa kwanu ndi kovomerezeka ndipo amalamula kuti mutulutsidwe ngati sichoncho.
Kodi mungatsutse kuti apolisi atsekeredwa m'ndende?
Simungathe kupereka chitsutso china kapena apilo motsutsana ndi lamulo loti munthu asungidwe kapena kuwonjezeredwa kwake. M'malo mwake, mupereka zolakwika zilizonse pa mlandu pamaso pa woweruza milandu, zomwe ziyenera kuchitika mkati mwa masiku atatu ndi maola 18. Loya wanu adzakhalapo pa mlanduwu nanu ndipo anganene kuti kumangidwa kapena kusungidwa kwa mwana kunali kosaloledwa.
Kodi loya angakuchitireni chiyani pamene muli m'ndende ndi apolisi?
Mukakhala m'ndende ya apolisi muli ndi ufulu wokhala ndi loya, kaya loya wanu kapena loya wogwirira ntchito (piketadvocaat). Ngati muli kale ndi loya, mufunseni dzina lake ndipo apolisi adzalumikizana naye. Loya wanu amafufuza ngati kumangidwa kwanu ndi kusungidwa kwanu zinali zovomerezeka ndipo amakukonzekeretsani kuyankhulana kwina mu gawoli.
Apolisi nthawi zambiri amayamba ndi mafunso okhudza zomwe zikuchitika pa moyo wanu, monga nambala yanu ya foni ndi maakaunti anu ochezera pa intaneti. Kumbukirani kuti mayankho awa angagwiritsidwenso ntchito pofufuza. Mafunso okhudza mlanduwo amatsatira pambuyo pake.
Kodi muyenera kukhala chete mukamafunsa mafunso?
Simukakamizidwa kuyankha mafunso okhudza mlanduwo, ndipo apolisi ayenera kukuuzani izi musanayambe kuyankhulana. Pa nthawi yoyambirira iyi nthawi zambiri simudziwa umboni womwe apolisi ali nawo, ndichifukwa chake kukhala chete kungakhale chisankho chanzeru. Kukhala chete kumakhalanso ndi zotsatirapo zake, mwachitsanzo chifukwa woweruza sangaganizire zomwe simunapereke; kambiranani izi ndi loya wanu musanayambe kuyankhulana. Mutha kuwerenga zambiri munkhani yathu yokhudza ufulu wokhala chete pamilandu yaupandu.
Kodi chimachitika n’chiyani ngati apolisi atha kusunga ana awo?
Ngati masiku asanu ndi limodzi atha, mumamasulidwa kapena wozenga mlandu akupempha woweruza milandu kuti alamule kuti mutsekedwe m'ndende. Kusamala kumatenga masiku 14, malinga ndi OM.
Pambuyo pake, Khoti Lalikulu likhoza kulamula kuti munthu akhale m'ndende kwa masiku osapitirira 90. Woimira boma akhozanso kukumasulani msanga, nthawi iliyonse, ngati kumangidwa sikufunikanso kuti mufufuze.
Kodi tingakuchitireni chiyani pamene muli m'ndende ndi apolisi?
Maloya athu a milandu amathandiza inu kapena wachibale wanu kuyambira maola oyamba mutamangidwa:
- Tidzakuchezerani ku polisi ndipo tidzabwera kudzayankhulana nanu.
- Timafufuza ngati kumangidwa ndi lamulo lomusunga mwana zikukwaniritsa zofunikira zalamulo.
- Tikukukonzekeretsani kuti mukamve mlandu wanu pamaso pa woweruza milandu ndipo tikukulimbikitsani kuti mutulutsidwe kumeneko.
- Tikukulangizani ngati muyankhe mafunso kapena kukhala chete.
- Timatsutsa pempho loti munthu akhale m'ndende akamayembekezera kumangidwa (kusamala) ndipo tikupempha kuti nthawi yoti munthu akhale m'ndende asanayambe kuzengedwa mlandu iimitsidwe ngati n'kotheka.
Chidule
- Apolisi akhoza kukusungani kwa maola asanu ndi anayi kuti mufunse mafunso, osawerengera maola pakati pausiku ndi 9 koloko m'mawa.
- Kusungidwa ndi apolisi (inverzekeringstelling) kumatenga masiku atatu ndipo kumatha kuwonjezeredwa kamodzi ndi ena atatu.
- Muyenera kubweretsedwa kwa woweruza milandu mkati mwa masiku atatu ndi maola 18 mutamangidwa.
- Muli ndi ufulu wokhala ndi loya, popanda kulipira kalikonse pamene muli m'manja mwa apolisi, komanso ufulu wokhala chete.
- Mukamaliza kusungidwa, mumamasulidwa kapena woweruza milandu wofufuzayo amasankha kusungidwa kwa masiku 14.
MAFUNSO OFUNSIDWA KAWIRIKAWIRI
Kodi apolisi angakusungeni kwa nthawi yayitali bwanji musanakumane ndi woweruza milandu?
Muyenera kubweretsedwa kwa woweruza milandu (rechter-commissaris) osapitirira masiku atatu ndi maola 18 mutamangidwa. Kusungidwa ndi apolisi kumatha kukhala masiku asanu ndi limodzi.
Kodi apolisi adzauza banja langa kapena abwana anga nthawi yomweyo?
Ayi. Apolisi amadziwitsa wachibale kapena munthu amene ali m'nyumba mwanu pokhapokha ngati mwawapempha, choncho pemphani zimenezo mwamsanga.
Kodi ndiyenera kuyankha mafunso a apolisi?
Ayi. Muli ndi ufulu wokhala chete, ndipo apolisi ayenera kukuuzani musanayambe kuyankhulana kulikonse. Kambiranani ndi loya wanu ngati kukhala chete n'kwanzeru pankhani yanu.