Mfundoyi ikuoneka yomveka bwino: pa zochita zonse zokhudza ana, zabwino zawo ziyenera kuganiziridwa kwambiri. Komabe, kwa akatswiri azamalamulo ku Netherlands, kugwiritsa ntchito bwino Nkhani 3 ya Mgwirizano wa UN pa Ufulu wa Mwana (UNCRC) sikophweka. Imagwira ntchito ngati muyezo wofunikira pa malamulo a mabanja, milandu yosamukira, ndi milandu yosamalira achinyamata, zomwe zimafuna mgwirizano wosavuta pakati pa malamulo okhwima ndi zenizeni za moyo wa mwana.
Nkhaniyi ikufotokoza momwe Article 3 UNCRC ilili panopa m'malamulo aku Dutch. Tikufufuza momwe zigamulo zaposachedwa za Khoti Lalikulu zafotokozera bwino udindo wa oweruza ndi mabungwe oyang'anira, ndipo tikuyang'ana momwe mgwirizano wapadziko lonse lapansi umagwirira ntchito ndi malamulo apakhomo monga Youth Act (Act of Youth Act) umagwirira ntchito.Jeugdwet). Kuphatikiza apo, tikuyang'ana zofunikira zenizeni zomwe zafotokozedwa mu dongosolo la ku Europe, monga Directive 2013/32/EU (Recital 33) ndi Regulation (EU) 2024/1348 (Recital 23), zomwe zikugogomezera kufunika koika patsogolo ubwino wa mwana m'malo obisalamo ndi machitidwe. Mwa kusanthula magawo ovuta awa, bukuli likufuna kukonzekeretsa Oweruza, osamalira mabanja, ndi akatswiri a zamalamulo omwe ali ndi chidziwitso chothandiza kukambirana bwino za 'zokomera mtima' kukhoti.
Mfundo yaikulu ya Nkhani 3 UNCRC
Pamtima pake, Gawo 3 la UNCRC likukhazikitsa udindo wabwino kwa mabungwe onse aboma ndi achinsinsi, makhothi a chilamulo, akuluakulu oyang'anira, ndi mabungwe opanga malamulo. Limalamula kuti zofuna za mwana ziyenera kukhala "chinthu chofunikira kwambiri". Onani mawu enieni: ndi a kuganizira koyamba, osati kwenikweni dzuwa Komabe, ndi nkhani yofunika kwambiri ndipo imafuna kuti maganizo a mwanayo afufuzidwe ndi kuyesedwa bwino asanapange chisankho chilichonse.
Nkhaniyi ikufotokoza zambiri zokhudza mwana, monga momwe makolo amamusungira mwana kapena kumuika m'malo mwake, komanso zomwe zimakhudza ana mwanjira ina, monga kuchotsedwa kwa kholo kapena kutsekeredwa m'ndende kwa wosamalira mwana. Kugwiritsidwa ntchito kwakukulu kumeneku kumalimbikitsidwa ndi malamulo a EU. Mwachitsanzo, Directive (EU) 2016/800 yokhudza chitetezo cha ana pa milandu yaupandu ikufotokoza momveka bwino kufunika kwa mwana (Recital 8).
Chiŵerengero cha Nkhani 3 ndi kuzindikira kufooka kwa mwana. Ana nthawi zambiri sakhala ndi udindo wovomerezeka ndi malamulo komanso ufulu wodziyimira pawokha kuti ateteze zofuna zawo. Chifukwa chake, dongosolo lazamalamulo liyenera kulipira kudalira kumeneku. Monga taonera m'malamulo aposachedwa (ECLI:NL:HR:2025:1799) ndi mawu omaliza a Loya Wamkulu (ECLI:NL:PHR:2025:728), nkhaniyi imagwira ntchito ngati chitetezo cha njira. Imakakamiza wopanga zisankho kuti ayime kaye ndikufotokozera momveka bwino momwe chisankhocho chimakhudzira chitukuko, chitetezo, ndi moyo wabwino wa mwana. Si mawu ongophiphiritsa okha; ndi lamulo lomangirira lomwe limafuna chilimbikitso champhamvu pa chigamulo chilichonse chalamulo chokhudza mwana wakhanda.
Kugwiritsa Ntchito mu Dutch Legal Practice
Kodi udindo wa panganoli umakhudza bwanji khoti la ku Netherlands? Chinthu chofunika kwambiri pa tanthauzoli ndi chigamulo chaposachedwa cha Khoti Lalikulu (ECLI:NL:HR:2025:1799). Mu chigamulochi, Khoti Lalikulu linafotokoza udindo wa woweruzayo pogwiritsa ntchito Nkhani 3 ya UNCRC, kutanthauzira gawoli pogwiritsa ntchito lingaliro la Vienna Convention on the Law of Treaties.
Khotilo linatsimikiza kuti ngakhale kuti chidwi cha mwana ndicho chachikulu, udindo wa woweruza milandu ya milandu ya anthu umadalira kwambiri nkhani ya milandu. Kusiyana kwakukulu kunapangidwa pankhani yofufuza milandu ya woweruza. Khoti Lalikulu linagamula kuti ngakhale woweruzayo ayenera kuwunika chidwi cha mwanayo kutengera zomwe zaperekedwa, palibe udindo waukulu wochitapo kanthu. ex office kufufuza kunja kwa malire a ndondomekoyi, pokhapokha ngati lamulo linalake lipereka mphamvu zoterozo (zoganizira 3.4.3). Izi zimapatsa udindo waukulu kwa oimira milandu kuti apereke khothi chidziwitso chokwanira chokhudza momwe mwanayo alili.
Mwachidule, izi zimafuna kulinganiza bwino. 'Chidwi chabwino' si chiganizo chomwe chimathetsa zofuna zina zonse. Mwachitsanzo, pamilandu yochotsa munthu m'nyumba, ufulu wa mwana wokhala ndi nyumba komanso ufulu wosapatukana ndi makolo ndi zinthu zofunika kwambiri (ECLI:NL:HR:2025:1799, mfundo 3.3.3, 3.3.4). Komabe, Khoti Lalikulu linanena kuti ufulu umenewu supereka chitetezo ku kuchotsedwa ngati chidwi cha mwini nyumba kapena chidwi cha anthu onse chili chokakamiza. Woweruza ayenera kuwunika ngati nyumba ina ilipo komanso ngati zotsatira zake kwa mwana sizikugwirizana. Mapeto a Loya Wamkulu (ECLI:NL:PHR:2025:728) akufotokozanso kuti chitetezo chogwira ntchito mwalamulo chimafuna kuti woweruzayo azikhudza chidwi cha mwana pamalingaliro awo, ngakhale maguluwo sanagwiritse ntchito mwachindunji Article 3 UNCRC.
Chidwi Chabwino cha Mwana: Wosinthasintha Koma Wogwirizana
Chimodzi mwa zovuta zazikulu kwa akatswiri azamalamulo ndi momwe lingaliro lakuti "chidwi chabwino cha mwana" chimakhalira. Ndi njira yosinthasintha yomwe imafuna kudzazidwa kokhazikika kutengera zenizeni za mlanduwo. Mu malamulo aku Dutch, lingaliro ili limagwiritsidwa ntchito kudzera m'zinthu zosiyanasiyana kuphatikizapo chitetezo chakuthupi, chitetezo chamaganizo, kupitiriza kulera, komanso momwe mwana amaonera kukula.
Ubale pakati pa Article 3 UNCRC ndi malamulo a dziko ukuwonekera bwino mu Article 1:377 ya Dutch Civil Code (Burgerlijk Wetboek – BW) ponena za ufulu wopeza chilolezo ndi Nkhani 3.1 ya Lamulo la Achinyamata (Jeugdwet). Malamulo a m'dziko muno kwenikweni amalemba muyezo wapadziko lonse. Komabe, kusinthasintha kwa mawuwa kumalola kugwiritsidwa ntchito m'njira inayake. Mu dongosolo loyang'anira (ondertoezichtstelling), chitetezo cha mwana chingakhale chinthu chachikulu. Pa mkangano wokhudza kusamuka, kupitiriza sukulu ndi malo ochezera anthu kungakhale kovuta kwambiri.
Ngakhale kuti nkhaniyi ndi yosinthasintha, malamulo ake ndi okhwima. Khoti Lalikulu latsimikiza kuti Nkhani 3 ya UNCRC ili ndi mphamvu mwachindunji mu lamulo la Dutch chifukwa imafuna kuti khoti lichitepo kanthu pa kulinganiza zofuna. Mu ECLI:NL:HR:2025:1948, adagogomezera kuti kulephera kufotokoza momwe chidwi cha mwana chinayesedwera kungapangitse kuti chisankho chithetsedwe. Gawo 810 la Code of Civil Procedure (Wetboek van Burgerlijke Kukonzanso – Rv) akuchirikizanso izi mwa kulola woweruza kusankha mlonda wapadera (woyang'anira zinthu za bijzondere) ngati zofuna za mwana zikusemphana ndi za makolo, kuonetsetsa kuti "chidwi chabwino" sichingokhala lingaliro longopeka koma chenicheni cha njira.
Mawu a Mwana
Gawo lofunika kwambiri podziwa zomwe mwana akufuna ndi Nkhani 12 ya UNCRC: ufulu wa mwana kumvedwa. Simungathe kudziwa zomwe zili zokomera mwana popanda kumulola kutenga nawo mbali pamilandu. Mu malamulo a ku Dutch, izi nthawi zambiri zimakhala zofanana kwa ana azaka khumi ndi ziwiri kapena kuposerapo, koma pali chizolowezi chomva ana aang'ono, kutengera kukula kwawo.
Milandu yaposachedwa (ECLI:NL:HR:2025:1948) ikugogomezera kuti "mawu a mwana" samangofunsa mwana zomwe akufuna. Zimaphatikizapo kupereka ulemu woyenera ku malingaliro awo mogwirizana ndi msinkhu wawo ndi kukula kwawo. Woweruza ayenera kuwonetsetsa kuti mwanayo akumva kuti ali otetezeka kuti afotokoze maganizo ake momasuka. Monga momwe zasonyezedwera mu chigamulo cha Loya Wamkulu (ECLI:NL:PHR:2025:825), kutenga nawo mbali kwa mwana si mwambo chabe; ndi ntchito yofunika kwambiri yofufuza mfundo zomwe zimathandizira kugwiritsa ntchito Nkhani 3. Ngati woweruza asiya zomwe mwana akufuna kuti ateteze zofuna zake, izi ziyenera kufotokozedwa momveka bwino mu chigamulocho kuti ziwonetse kuti mawu a mwana adatengedwa mozama, ngakhale atatsatiridwa.
Nkhani 3 ya UNCRC motsutsana ndi Chidwi cha Anthu Onse
Nthawi zambiri kusamvana kumachitika pamene zofuna za mwana zikusemphana ndi zofuna za anthu onse kapena ufulu wa ena. Izi zimawonekera makamaka pa mgwirizano pakati pa UNCRC ndi Article 8 ya European Convention on Human Rights (ECHR), yomwe imateteza ufulu wa banja. Khoti la European Court of Human Rights (ECtHR) limafuna kuti pakhale "kulinganiza koyenera" pakati pa zofuna za munthu payekha komanso anthu ammudzi.
Ndiye, kodi chidwi cha mwana chidzakhalapo liti? Ngakhale kuti Nkhani 3 ikunena kuti chiyenera kukhala chinthu "chofunika kwambiri", malamulo akutsimikizira kuti sichinali chokhazikika. Makhothi adziko lonse apatsidwa "malire a kuyamikira". Komabe, zigamulo zaposachedwa zikusonyeza kuti malire opitirira chikhumbo cha mwana ndi okwera. Mwachitsanzo, mu ECLI:NL:RBLIM:2025:1533 ndi ECLI:NL:PHR:2023:801, zidakhazikitsidwa kuti pankhani yolowererapo kwa boma (monga kuyika mwana m'manja mwa okalamba), boma lili ndi vuto lalikulu lotsimikizira kuti muyeso woterewu ndi wofunikira komanso wolingana. Mayeso a "chilungamo" amatanthauza kuti ngati muyeso wosalowerera kwambiri ungakwaniritse cholinga chomwecho cha anthu onse (monga thandizo kunyumba osati kuchotsedwa), chidwi cha mwana chokhala ndi makolo chiyenera kukhalapo.
Maudindo ndi Udindo
Udindo wotsatira Article 3 UNCRC uli m'manja mwa boma, koma m'malo osungira ana ku Netherlands omwe ali ndi mabungwe ovomerezeka (Gecertificeerde Intellingen – GIs) ndi opereka chithandizo chapadera.
Ndani ali ndi mlandu ngati chidwi cha mwana chinyalanyazidwa? Boma ndi mabungwe oyang'anira ali ndi udindo wotsimikizira kuti zisankho zawo zikugwirizana ndi Nkhani 3. Lamulo (EU) 2024/1348 (Article 22) likulimbitsa udindo wa akuluakulu aboma woti afotokozere bwino zisankho zawo. Ngati chisankho chilibe chifukwa chochita izi, chingathe kuthetsedwa.
Kuphatikiza apo, udindo ungafikire ku mabungwe achinsinsi. Malinga ndi Nkhani 1:263 BW ndi Nkhani 1:304 BW, olera ndi mabungwe akhoza kuimbidwa mlandu pa kuwonongeka komwe kumachitika chifukwa cha ulamuliro woipa kapena kulephera kuteteza mwana. Milandu yaposachedwa (ECLI:NL:HR:2025:1948) ikusonyeza kuti kulephera kwa kapangidwe kake kuyika patsogolo chitetezo cha mwana—mwachitsanzo, poika mwana m'nyumba yosatetezeka popanda kuyezetsa koyenera—kungayambitse mlandu wa boma ku bungweli. Pazochitika zosasamala kwambiri, antchito pawokha akhoza kuimbidwa mlandu kapena kuimbidwa mlandu ngati zochita zawo (kapena kusowa kwake) kuyika mwanayo pachiwopsezo mwachindunji.
Mafunso Ofunsidwa Kawirikawiri
Kodi “chidwi chabwino cha mwana” chimatanthauza chiyani mu Nkhani 3 ya UNCRC?
Ndi lamulo lotseguka lomwe limafuna kuti chitetezo cha mwana, chitukuko, ndi moyo wabwino zikhale zofunika kwambiri pa zochita zonse. Zomwe zili mkati mwake zimadalira momwe munthu alili, monga kukondana ndi kupitiriza kwa chisamaliro.
Ndani ali ndi udindo wosamalira ubwino wa mwana?
Udindo uli m'manja mwa mabungwe onse opanga zisankho: makhothi, akuluakulu oyang'anira (monga mizinda), ndi mabungwe osamalira anthu (kuphatikizapo Child Care and Protection Board ndi Mabungwe Ovomerezeka).
Kodi Gawo 3 la UNCRC lingagwiritsidwe ntchito mwachindunji kukhothi la ku Netherlands?
Inde. Ngakhale kuti ndi mwambo wotseguka, makhothi aku Netherlands amazindikira zotsatira zake mwachindunji. Oweruza ayenera kuwona ngati njira yopangira zisankho inayesa mokwanira zofuna za mwana, nthawi zambiri pogwiritsa ntchito malamulo adziko (BW, Youth Act) kuti agwiritsidwe ntchito moyenera.
Kodi chidwi cha mwana chiyenera kufotokozedwa bwanji m'milandu?
Kumafotokozedwa poyesa zinthu zinazake: chitetezo chakuthupi ndi chamaganizo, kufunikira kokhazikika, kusunga ubale wa m'banja, ndi malingaliro a mwana. Izi ziyenera kuyesedwa motsutsana ndi zofuna zina mwachindunji.
Kodi udindo wa mwana ndi wotani posankha zomwe akufuna?
Malinga ndi Article 12 UNCRC, ana ali ndi ufulu womvedwa. Maganizo awo ndi ofunika kwambiri posankha zomwe akufuna, ngakhale kuti kulemera kwake kumadalira zaka zawo ndi kukhwima kwawo.
Kodi Article 3 UNCRC ikugwirizana bwanji ndi lamulo la mabanja la ku Dutch?
Nkhani 3 imagwira ntchito ngati chimango chachikulu. Malamulo aku Dutch monga Nkhani 1:377 BW (kufikira) ndi Nkhani 3.1 Youth Act ndi omwe akukwaniritsa udindo wa panganoli mdziko lonse, zomwe zimapereka zida zovomerezeka ndi malamulo kwa oweruza.
Kodi Article 3 UNCRC ingapangitse kuti pempho lochotsa munthu m'nyumba likanidwe?
Inde, mwina. Ngakhale kuti si choletsa kuchotsedwa kwa mwana, khoti liyenera kuunikanso chidwi cha mwanayo pa nkhani ya nyumba. Ngati kuchotsedwa kwa mwana kubweretsa mavuto ambiri ndipo palibe njira zina, pempholo likhoza kuyimitsidwa kapena kukanidwa.
Kodi pali kusiyana kotani pakati pa Nkhani 3 ndime 1 ndi ndime 2 ya UNCRC?
Ndime 1 ikukhazikitsa mfundo ya "kuganizira koyamba" pa zisankho zinazake. Ndime 2 ikuika udindo waukulu pa Boma kuti lionetsetse kuti malamulo ndi kayendetsedwe ka boma zikuteteza moyo wa mwana.
Kodi akatswiri angagwiritse ntchito bwanji chidwi cha mwana moyenera?
Mwa kutchula momveka bwino chidwi cha mwana pa malipoti onse, kufufuza momwe zisankho zimakhudzira mwana, kuthandiza ufulu wa mwana womvedwa, ndikufotokozera chifukwa chake zotsatira zake zimapindulitsa kwambiri.
N’chifukwa chiyani Article 3 UNCRC ndi yovomerezeka ngakhale kuti ndi yosinthasintha?
Chifukwa dziko la Netherlands ndi lomwe lasaina panganoli. Khoti Lalikulu lagamula kuti ngakhale kuti panalibe chivomerezo chokwanira, ndondomeko Kuyeza chiwongola dzanja ndi kofunikira ndipo kungawunikidwenso ndi lamulo.
Kutsiliza
Nkhani 3 ya UNCRC ndi maziko a lamulo loteteza ana ku Netherlands. Ikulamula kuti zabwino za mwana si bokosi lokha loti liziyang'aniridwa, koma ndi lingaliro lalikulu lomwe njira zonse zalamulo zimawonedwera. Monga momwe malamulo aposachedwa a Khoti Lalikulu akusonyezera, ngakhale kuti woweruzayo si wofufuza mfundo zopanda malire, iwo ndi omwe amateteza kwambiri udindo wa panganoli.
Kwa akatswiri azamalamulo, ntchito yake ndi yomveka bwino: onetsetsani kuti maganizo a mwana afotokozedwa momveka bwino, akugwirizana ndi mfundo zenizeni, komanso akuyang'aniridwa ndi zofuna zina pa chilichonse chomwe apereka. Kugwirizana pakati pa Article 3 UNCRC ndi zofuna zina za anthu kumakhalabe kovuta, koma momwe milandu ikuchitikira ikupita patsogolo kwambiri pofuna kuteteza ufulu wa mwana.
Kodi muli ndi mafunso enieni okhudza lamulo loteteza ana kapena kugwiritsa ntchito UNCRC pamilandu yanu? Lumikizanani nafe Law & More lero kuti mupeze upangiri wa akatswiri azamalamulo wogwirizana ndi ntchito yanu.
