Makolo akasudzulana kapena kulekana, nkhani yokhudza kukonzekera ulendo nthawi zambiri imakhala imodzi mwa nkhani zomwe zimawakhudza kwambiri. Makolo ali ndi zofuna zawo komanso malingaliro awoawo, koma kodi udindo wa mwana ndi wotani? Kodi maganizo a mwana amawerengedwa kuyambira ali ndi zaka zingati? Ndipo kodi mwana angakane kukaona kapena kukakamiza kuti achite zimenezo?

Mu blog iyi, tikufotokoza nthawi komanso momwe zofuna za mwanayo zimagwirizanirana ndi malamulo pankhani yochezera ana ku Netherlands.

Malamulo: zofuna za mwana ndizofunikira kwambiri

Nkhani 1:253a ya Dutch Civil Code (BW) imati posankha njira yochezera mwana, khothi liyenera kuchitapo kanthu mokomera mwana. Izi zikutanthauza kuti khothi silitsatira zokha zofuna za makolo koma limaganizira zomwe zili zabwino kwa mwanayo.

Dutch chilamulo Khoti limapatsa mwanayo ufulu wolankhulana ndi makolo onse awiri komanso anthu ena omwe ali ndi ubale wapamtima nawo. Khoti limakhazikitsa dongosolo loti mwana azibwera kudzaonana ndi makolo ake akapemphedwa, ndipo nthawi zonse chidwi cha mwanayo chimakhala chofunikira kwambiri.

Chidwi cha mwana chili ndi zinthu zingapo:

• Ubwenzi wa mwana ndi makolo onse awiri;
• Zofuna za mwana, poganizira zaka zake ndi msinkhu wake;
• Zotsatira zake kwa mwana chifukwa cha kusintha kwa moyo wake;
• Luso la makolo kusamalira ndi kulera mwana.

Choncho, zofuna za mwana ndi mbali ya kuwunika, koma si chinthu chokhacho chomwe chiyenera kuganiziridwa. Khoti Lalikulu likugogomezera kuti ubwino wa mwana nthawi zonse ndi wofunika kwambiri, ndipo kuti kuchezera mwanayo kungaletsedwe pokhapokha ngati pali vuto lalikulu pa chitukuko cha mwanayo kapena ngati zinthu zofunika kwambiri zili pachiwopsezo (ECLI:NL:HR:2014:91; ECLI:NL:HR:2007:BA6246).

Kodi maganizo a mwana amawerengedwa kuyambira ali ndi zaka zingati?

Mwachidule, ana a msinkhu uliwonse akhoza kumvedwa ndi khoti kapena ndi Bungwe Loteteza Ana. chilamulo sichimaika zaka zocheperako. Komabe, kulemera komwe kumaperekedwa kwa maganizo a mwana kumadalira zaka zake ndi kukula kwake.

Ana aang'ono (zaka 0-6)

Kwa ana aang'ono kwambiri, khoti nthawi zambiri limakhulupirira kuti sanafike potha kupanga lingaliro loganiziridwa bwino pankhani yochezera ana. Chifukwa chake, zofuna zawo nthawi zambiri sizimakhala zomveka. Komabe, khoti lingaganizire za ubale wa mwanayo ndi makolo onse awiri komanso momwe mwanayo amachitira akachezera ana.

Ana a zaka 6-12 zaka

Kuyambira ali ndi zaka pafupifupi 6, ana nthawi zambiri amatha kufotokoza zakukhosi kwawo ndi zomwe akufuna. Khoti lidzaganizira lingaliro ili koma nthawi zina silidzapereka chigamulo chomveka bwino.

Malinga ndi Article 1:377g BW, khothi likhoza kumva mwana wosakwana zaka khumi ndi ziwiri ngati akuona kuti akhoza kuwunika bwino zomwe akufuna. Khothi limasankha momwe mwanayo amamvedwera, mwachitsanzo poyankhulana ndi mwana kapena kudzera mwa katswiri.

Khoti lidzafufuza mozama ngati mwanayo akudzilankhulira yekha kapena ngati maganizo ake akhudzidwa kwambiri ndi kholo lomwe amakhala nalo. Mikangano yokhulupirika ndi yofala pa msinkhu uwu.

Ana azaka 12 kapena kuposerapo

Kuyambira ali ndi zaka 12, mwanayo ali ndi ufulu womvedwa milandu yokhudza iye (Nkhani 809 Code of Civil Procedure ndi Nkhani 1:251a BW). Izi zikutanthauza kuti khoti liyenera kupatsa mwanayo mwayi wopereka maganizo ake, pokhapokha ngati izi sizikukhudza ubwino wa mwanayo.

Nkhani 1:377a BW ikunena kuti khothi lingakane ufulu wochezera ngati mwana wazaka khumi ndi ziwiri kapena kuposerapo wanena kuti sakufuna kuchezera panthawi ya mlandu wawo.

Maganizo a mwana wazaka 12 kapena kuposerapo ndi ofunika kwambiri. Oweruza safuna kukakamiza mwana kuti azipita kunyumba chifukwa cha zomwe akufuna.

Komabe, izi sizikutanthauza kuti zomwe mwanayo akufuna nthawi zonse zimakhala zotsimikizika. Ngakhale achinyamata, khoti lidzafufuza ngati pali chikoka, kusamvana kwa kukhulupirika, kapena malingaliro akanthawi.

Kodi mwanayo amamva bwanji?

Khoti likhoza kusankha maganizo a mwanayo m'njira zosiyanasiyana:

Kuyankhulana kwa mwana ndi woweruza

Woweruza angasankhe kumva mwanayo mu kuyankhulana ndi mwana. Izi nthawi zambiri zimachitika pamalo osasankhidwa, popanda makolo. Kukambiranako kumayang'ana kwambiri kufufuza momwe mwanayo akumvera komanso zomwe akufuna, osati kufunsa mafunso.

Malinga ndi Nkhani 799a ya Malamulo a Milandu ya Milandu, pempholi liyenera kufotokoza ngati pempholi linakambidwa ndi mwana wachinyamata komanso momwe linayankhidwira.

Bungwe Loteteza Ana

Khothi likhoza kupempha Bungwe Loteteza Ana (RvdK) kuti lichite kafukufuku. RvdK imalankhula ndi mwanayo, makolo ake, komanso nthawi zambiri anthu ena monga sukulu, dokotala wa ana, kapena banja lake.

Malinga ndi Article 810 Code of Civil Procedure, Child Protection Board ili ndi udindo wodziyimira pawokha wopereka uphungu. Khothi limaganizira uphunguwu powunika koma silikukakamizidwa ndi uphunguwo. Khothi limakhalabe ndi udindo wodziyimira pawokha pa chisankho chomaliza.

Ngati khothi lasiyana ndi uphungu wa Bungwe, lili ndi udindo waukulu wopereka zifukwa zomveka. Khothi liyenera kufotokoza momveka bwino chifukwa chake silikutsatira uphunguwo.

Kufufuza kwa akatswiri

M'milandu yovuta, khothi likhoza kusankha katswiri (monga katswiri wa zamaganizo kapena mphunzitsi) kuti amufufuze mwanayo. Izi zimachitika makamaka pamene pali kukayikira ngati mwanayo wakhudzidwa kapena pamene pali nkhani zazikulu.

Kholo likhozanso kupempha kuti lifufuzidwenso ndi katswiri ngati upangiri wa Child Protection Board sunamveke bwino kapena uli ndi zifukwa zokwanira. Malinga ndi Nkhani 810a ya Malamulo a Milandu ya Anthu, khoti liyenera kulola kholo kupereka lipoti kuchokera kwa katswiri wosasankhidwa ndi khoti.

Woyang'anira wapadera

Nthawi zina, khoti limasankha munthu womusamalira wapadera. Uyu ndi munthu wodziyimira pawokha (nthawi zambiri loya kapena mphunzitsi) amene amayimira zofuna za mwanayo pankhaniyi.

Woyang'anira wapadera amasankhidwa motsatira Nkhani 1:250 BW pamene pali kusamvana pakati pa (m'modzi) mwa makolo ndi mwana wamng'ono. Woyang'anirayo amayimira mwanayo mkati ndi kunja kwa khoti ndipo ali ndi ntchito yofufuza zomwe mwanayo akufuna, zosowa zake, ndi zomwe amakonda komanso kupereka lipoti ku khoti.

Khoti likhoza kupempha mlonda kuti afufuze ngati zomwe mwanayo akufunadi zimachokera kwa mwanayo kapena mwina ndi zotsatira za chikoka chake (ECLI:NL:RBZWB:2025:9312; ECLI:NL:RBGEL:2025:10080).

Kodi mwana angakane kuonedwa ndi dokotala?

Mwachidule, mwana sangakane kungomuchezera. Lamulo likunena kuti kulankhulana ndi makolo onse awiri kuli ndi ubwino wa mwanayo, pokhapokha ngati izi zikutsutsana ndi zofuna zake zazikulu (Nkhani 1:377a ndime 3 BW).

Kodi zinthu zofunika kwambiri ndi ziti? Taganizirani izi:

• Kuchitira nkhanza ana kapena nkhanza zapakhomo;
• Kunyalanyazidwa kwakukulu ndi kholo lochezera;
• Kuzunzidwa ndi kholo lobwera kudzacheza;
• Vuto lomwe kuchezera mwana kumavulaza kwambiri maganizo a mwana.

Mwana amene mobwerezabwereza komanso motsimikiza mtima amanena kuti kukhudzana ndi kholo lake n’koipa sanganyalanyazidwe. Khoti nthawi zambiri limalamula kuti akatswiri afufuze nkhani zotere.

Ngati kafukufukuyu akusonyeza kuti kukana kwa mwanayo ndi koona osati chifukwa cha mphamvu zake, khoti lingasankhe kuchepetsa kapena kuletsa ulendo wochezera ana. Komabe, nthawi zambiri izi zimachitika kawirikawiri.

Chikoka cha makolo: kodi izi zimatsimikiziridwa bwanji?

Malamulo a milandu amasonyeza kuti mphamvu ya makolo nthawi zambiri imadalira kufufuza kwa akatswiri a khalidwe, kufufuza kwa bungwe, kapena wosamalira wapadera. Khotilo limafufuza zizindikiro monga:

• Mikangano yokhulupirika;
• Kudana ndi kholo mwadzidzidzi kapena mopitirira muyeso popanda chifukwa chomveka bwino;
• Kusasinthasintha mu nkhani ya mwanayo;
• Khalidwe la makolo onse awiri (ECLI:NL:GHARL:2025:7041; ECLI:NL:RBZWB:2025:5492).

Kholo lingasonyeze mphamvu zake mwa:

• Kuyesedwa ndi akatswiri (monga kudzera mu Bungwe Loteteza Ana kapena katswiri wa zamaganizo);
• Kutumiza malipoti kapena mawu ochokera kwa woyang'anira wapadera;
• Kulemba kusintha kwa khalidwe, kusagwirizana kapena mavuto okhulupirika mwa mwana;
• Kusonyeza kuti malingaliro oipa a mwana pa kholo lina sakufotokozedwa kuchokera ku zomwe adakumana nazo koma ndi okhudzana ndi mkangano pakati pa makolo.

Khoti Lalikulu ...

Kodi mwana angathe kukakamiza kuti azipita yekha?

Inde, kuyambira ali ndi zaka 12, mwana akhoza kupereka pempho lake kukhoti kuti akhazikitse kapena kusintha dongosolo lochezera (Nkhani 1:377a BW mogwirizana ndi Article 798 Code of Civil Procedure). Khotilo likhozanso kupanga chigamulo chochokera kwa mkulu wa boma motsatira Article 1:377g BW ngati mwana wazaka khumi ndi ziwiri kapena kuposerapo apempha izi.

Izi zikutanthauza kuti mwana amene amakhala ndi kholo limodzi amene akufuna kulankhulana kwambiri ndi kholo lina akhoza kupita kukhoti yekha. Kawirikawiri, izi sizichitika kawirikawiri chifukwa ana nthawi zambiri sadziwa za kuthekera kumeneku ndipo chifukwa kutenga njira yotereyi kungakhale kovuta m'maganizo.

Chitsanzo ndi mwana amene akukhala ndi amayi ake amene akufuna kulankhulana kwambiri ndi abambo ake. Ngati amayi ake akana kapena kuletsa izi, mwanayo akhoza kuyambitsa mlanduwo okha. Khoti lidzafufuza zomwe zili zabwino kwa mwanayo ndipo likhoza kukhazikitsa dongosolo loti azichezera mwanayo, ngakhale motsutsana ndi zomwe kholo losunga mwana likufuna.

Kupeza lipoti la Bungwe Loteteza Ana

Malinga ndi Nkhani 811 ya Malamulo a Milandu ya Anthu, makolo, osamalira ana, osamalira ana ndi ana azaka khumi ndi ziwiri kapena kuposerapo ali ndi ufulu wofufuza ndi kulandira kopi ya uphungu wonse kuchokera ku Bungwe Loteteza Ana.

Khothi likhoza kuchepetsa ufuluwu ngati chidwi cholemekeza zachinsinsi kapena kupewa kuvulaza anthu ena chikuposa. Mwachidule, khothi likhoza kuchotsa mfundo zachinsinsi (monga komwe mwanayo ali) mu lipotilo lisanapereke kwa kholo.

Malangizo a Bungweli akhoza kutsutsidwa pamilandu: makolo akhoza kupereka zifukwa zomveka zotsutsana ndi zomwe zili mu lipotilo ndikupempha khothi kuti lifufuzenso kapena kuti lifufuzenso. Kungopereka chigamulo chotsutsana ndi lamulo ndikomwe kulipo pokana chisankho chokana kulowa.

Nanga bwanji ngati mwanayo akukana kuonedwa?

Nthawi zina mwana amakana kuonedwa. Izi zingaphatikizepo 'kusafuna kuonedwa' mpaka kukana kwathunthu ndi kukwiya kwambiri pamene kholo lobwera kudzamuona.

Muzochitika zotere, ndikofunikira kufufuza komwe kukana kumachokera:

• Kodi mwana wakhudzidwa ndi kholo lomusamalira?
• Kodi pali kusamvana pakati pa kukhulupirika?
• Kodi mwanayo ali ndi chifukwa chenicheni komanso chotsimikizika chosafuna kuonedwa?
• Kodi pali mavuto aakulu (nkhanza, kunyalanyaza)?

Ngati kukana kutsimikizika kuti ndi koona ndipo kumachokera ku mantha enieni kapena zomwe zachitika, khothi lingasankhe kusintha maulendo. Izi zitha kutanthauza kuyendera kwakanthawi, kuchepetsa kuchuluka kwa maulendo, kapena kuyimitsa kwakanthawi kuyendera.

Koma ngati zikuoneka kuti mwanayo akukhudzidwa, khoti lingatenge njira zokhwima kwambiri. Pazochitika zoopsa kwambiri, izi zingayambitse kusintha kwa nyumba yoyamba: mwanayo amakhala ndi kholo lina.

Malangizo othandiza kwa makolo

Monga kholo, mungachite bwino izi:

• Mvetserani mwana wanu, koma musamulemetse ndi chisankho. Musanene kuti: 'Mutha kusankha amene mukufuna kukhala naye' kapena 'Kodi mukufunadi kupita kwa abambo/amayi?'
• Musalankhule zoipa za kholo lina pamene mwana ali pamaso pake. Izi zimawonjezera mikangano yokhulupirika.
• Limbikitsani kuchezera ana, ngakhale mutakhala ndi mikangano ndi kholo lina. Kuchezera ana kumatanthauza mgwirizano pakati pa mwana ndi kholo lina, osati ubale wanu ndi kholo limenelo.
• Ngati mwana wanu akusonyeza kuti sakumasuka ndi kholo lina, tengani izi mozama koma musayambe ndewu nthawi yomweyo. Choyamba yesani kukambirana ndi kholo lina.
• Funani thandizo la akatswiri ngati kuli kofunikira, monga mkhalapakati, wantchito wachinyamata, kapena katswiri wothandiza mabanja.
• Ngati mwana wanu ali ndi zaka 12 kapena kuposerapo ndipo akusonyeza momveka bwino kuti akufuna kumvedwa, lemekezani izi. Mwanayo ali ndi ufulu wopereka maganizo ake mwalamulo.

Kutsiliza

Zofuna za mwana zimakhala ndi gawo lofunika kwambiri pakukhazikitsa dongosolo lochezera koma sichoncho chokhacho chomwe chimagwiritsidwa ntchito. Khoti limayesa zofuna za mwanayo poyesa zonse, komanso poganizira zaka za mwanayo, kukula kwake, ndi mphamvu zake.

Ana azaka 12 kapena kuposerapo ali ndi ufulu womvedwa mwalamulo ndipo amatha kuyambitsa milandu paokha. Komabe, khoti nthawi zonse limafufuza ngati zomwe mwanayo akufuna zikugwirizana ndi zomwe mwanayo akufuna kwa nthawi yayitali.

Pankhani ya malamulo, zofuna za mwana zimayesedwa mosamala koma sizimangochitika zokha. Zinthu monga zaka, kusakhulupirika, mphamvu ya makolo, ndi momwe mwana amamvera zimakhala ndi gawo lalikulu.

Kwa makolo, ndikofunikira kutenga maganizo a mwana mozama podziwa kuti mwana sayenera kunyamula udindo wonse pa chisankho chofunika chotere. Ngati mukukayikira kapena mukukangana, ndi bwino kufunafuna malangizo a akatswiri.

Mafunso Ofunsidwa Kawirikawiri (FAQ)

Kodi khoti liyenera kumva mwana kuyambira ali ndi zaka zingati?

Ana azaka 12 kapena kuposerapo ali ndi ufulu womvedwa mwalamulo (Nkhani 809 ya Malamulo a Milandu ya Milandu). Kwa ana osakwana zaka 12, khoti lili ndi mphamvu zodzisankhira: lingasankhe kumva mwanayo ngati akuona kuti akhoza kuwunika bwino zomwe akufuna (Nkhani 1:377g BW).

Kodi kholo lingatsutse kumva mwana wosakwana zaka 12?

Inde, kholo lingatsutse ngati kumvetsera sikuli koyenera kwa mwana, mwachitsanzo ngati pali kusamvana pakati pa kukhulupirika kapena ngati mwana wagwidwa pakati pa makolo. Khothi lidzawunika kutsutsako potengera zomwe mwana akufuna koma silikakamizidwa kukana kutsutsako ndi zifukwa zomveka pokhapokha ngati pali zifukwa zapadera.

Kodi khoti likutsatira malangizo a Bungwe Loteteza Ana?

Ayi, khoti silikukakamizidwa kutsatira uphungu wa Bungwe. Bungweli lili ndi udindo wopereka uphungu wodziyimira pawokha ndipo limaonedwa kuti ndi katswiri, koma khotilo limakhalabe ndi udindo wodziyimira pawokha pa chisankhocho. Ngati khotilo lasiyana ndi uphunguwo, liyenera kupereka zifukwa zomveka.

Kodi ine monga kholo ndingathe kufunsira katswiri wanga?

Inde, motsatira Article 810a Code of Civil Procedure, khothi liyenera kulola kholo kupereka lipoti kuchokera kwa katswiri yemwe sanasankhidwe ndi khothi, bola lipotili lingathandize pa chisankhocho ndipo ubwino wa mwana sulepheretsa. Muthanso kupempha kuti katswiri wina afufuze ngati malangizo a Bungweli sakumveka bwino kapena osakwanira.

Kodi mlonda wapadera ndi chiyani ndipo amaikidwa liti?

Woyang'anira wapadera ndi munthu wodziyimira pawokha amene amayimira zofuna za mwanayo pamilandu. Khothi likhoza kusankha munthu motsatira Nkhani 1:250 BW ngati pali kusamvana pakati pa makolo ndi mwana. Woyang'anira amafufuza zomwe mwanayo akufunadi ndipo amapereka malipoti kukhothi.

Kodi mwana wanga wazaka 12 angapite yekha kukhoti?

Inde, mwana wazaka 12 kapena kuposerapo akhoza kupereka pempho lake kukhoti kuti akhazikitse kapena kusintha dongosolo lochezera (Nkhani 1:377a BW mogwirizana ndi Article 798 Code of Civil Procedure). Kawirikawiri, izi sizichitika kawirikawiri chifukwa ana nthawi zambiri sadziwa za kuthekera kumeneku.

Kodi ine monga kholo ndili ndi ufulu wofufuza lipoti la Bungwe?

Inde, motsatira Article 811 Code of Civil Procedure, makolo ali ndi ufulu wofufuza mokwanira lipoti la Bungwe. Khothi likhoza kuchepetsa ufuluwu pokhapokha ngati zofuna zachinsinsi kapena kupewa kuvulaza kwakukulu zikuposa. Kuchotsa ufulu mwalamulo kokha ndiko komwe kulipo pokana kukana mwayi wopeza.

Kodi ndiyenera kuchita chiyani ngati ndikuganiza kuti mwana wanga wakhudzidwa ndi kholo lina?

Mungathe kupempha khoti kuti lifufuze bwino. Lembani kusintha kwa khalidwe ndi kusagwirizana kwa mwana. Khotilo likhoza kugwiritsa ntchito katswiri wa zamaganizo kapena Bungwe Loteteza Ana kuti afufuze ngati pali chikoka. Wosamalira wapadera angasankhidwenso.

Kodi khoti lingathe kukakamiza mwana wanga kuti azipita kunyumba ngati akukana mwamtheradi?

Zimenezo zimadalira msinkhu wa mwanayo komanso chifukwa chake anakana. Kwa achinyamata okalamba (16+) omwe amakana mwamtheradi, oweruza safuna kukakamiza ana awo kuti apite. Kwa ana aang'ono, khoti lidzafufuza ngati kukanako kuli koona kapena chifukwa cha mphamvu. Kuchezerako kungaletsedwe kokha chifukwa cha zinthu zofunika kwambiri (Nkhani 1:377a ndime 3 BW).

Kodi ndi njira ziti zomwe ndingatsatire ngati sindikugwirizana ndi chisankhocho?

Mungathe kulembetsa apilo yotsutsana ndi chigamulo chochezera ku Khoti Loona za Ufulu wa Anthu (Article 806 Code of Civil Procedure). Ngati simukugwirizana ndi maganizo a Khoti Loona za Ufulu wa Anthu, apilo ikupezeka ku Khoti Lalikulu (Article 398 Code of Civil Procedure). Dziwani: palibe njira yachizolowezi yothanirana ndi kukana kulandira lipoti la Bungwe, koma apilo yokha yokhudza malamulo.